شوینده های گیاهی

 

آیا می دانید استفاده ی دراز مدت از شوینده های شیمیایی چه آسیب های جبران ناپذیری به انسان و محیط زیست می رساند؟!

امروزه استفاده از مواد شوینده به یکی از نیازهای اساسی انسان تبدیل شده است که روزانه به مقدار گسترده در سراسر دنیا استفاده می­شوند. همچنین، هر روزه با کشف فرمول­ های شیمیایی و مواد افزودنی جدید به انواع و کیفیت این مواد نیز افزوده می­شود و کارآیی آن­ها بالاتر می­رود. استفاده از مواد شوینده موضوع تازه­ ی نیست و استفاده از صابون برای بهداشت فردی و شست و شوی لباس­ ها به زمان­ های بسیار دور برمی­گردد در نتیجه بررسی این موضوع که این مواد چه اثرات جانبی ­ای دارند و استفاده از آن­ها در سطح گسترده چه آسیبی به محیط زیست و زندگی انسان می­زند، بسیار حائز اهمیت است.

با پیشرفت فناوری کم کم تمامی وسایلی که در گذشته به صورت دست­ ساز و با استفاده از مواد طبیعی ساخته می­شده است، جای خود را به ساختارهای شیمیایی پیچیده داده و این اتفاق درمورد مواد شوینده نیز صدق می­کند. تاریخچه­ ی کشف اولین صابون­ ها برمی­گردد به کشف اتفاقی مخلوط چربی حیوانی با خاکستر چوب و آب باران، در کوه ساپو (Sapo) که محل مقدس رومیان برای قربانی کردن حیوانات بود.

تا سال­ ها صنعت صابون­ سازی محدود به خاکستر گیاهان حاوی کربنات بود و تولید بیکربنات سدیم از نمک معمولی، تحولی در تولید صابون بود. کم کم پزشکان نیز به ارزش درمانی صابون پی بردند و پس از آن با انجام آزمایش و تحقیقات پی در پی به ترکیبات شیمیایی ساخت صابون کنونی رسیدند.

درحالیکه امروزه در مغازه­ ها مواد شوینده­ ی شیمیایی با تنوع بسیار بالا، در ابعاد و قیمت­ های متفاوت به راحتی در دسترس است، شواهد زیادی وجود دارند که ثابت می­کنند بسیاری از محصولات شوینده­ ی متداول خانگی برای محیط زیست و سلامت افراد مضر و خطرناکند.

مواد شوینده، سفیدکننده و پاک‌کننده با فرمول مولکولی خاص خود به صورت محلول در آب، وارد سیستم پساب خانگی می‌شوند. با توجه به اینکه در اکثر شهرها و مناطق ایران سیستم فاضلاب وجود ندارد، این پساب از طریق چاه‌های فاضلاب به طور مستقیم وارد منابع محدود آب زیرزمینی می‌شود و این منابع را به مواد شیمیایی که عمدتا شامل کربن، گوگرد، هالوژن‌ها و نیتروژن هستند، آلوده می‌کند.

 از طرف دیگر این مواد شیمیایی در محیط آبی، بستر مناسبی برای ایجاد ترکیبات جدید دارند و ترکیباتی مثل هالو آلکان‌ها را به وجود می‌آورند که کیفیت آب را تحت تاثیر قرار می‌دهند. همچنین، در بسیاری از مناطق که از منابع آب زیرزمینی برای شرب استفاده می‌شود، ازت و ترکیبات نیتروژن در درازمدت باعث بروز سرطان‌های گوناگون و در کوتاه‌مدت موجب مسمومیت‌های مختلف در انسان می‌شوند.

وجود ترکیبات نیتروژن به میزان بالا در آب حتی می­تواند برای کودکان منجر به مرگ شود. از اثرات غیرمستقیم وجود این ترکیبات در آب­ های زیرزمینی نیز می­توان به ازدیاد گونه‌های علف‌های هرز در زمین‌های زراعی و افزایش میزان گوگرد و ازت در محصولات کشاورزی اشاره کرد که کیفیت این محصولات را کاهش می‌دهد.

به جان خریدن همه­ ی این خطرات در حالی است که می­توان به راحتی مواد شوینده­ ی گیاهی و یا شوینده های نانو ارگانیک را جایگزین مواد شیمیایی کرد و غفلت از این موضوع به راستی اشتباهی جبران­ ناپذیر است. اگر به تاریخچه­ ی آداب و رسوم ایران نیز نگاهی بیاندازیم می­بینیم که در گذشته­­ ی ایران، در هر منطقه شوینده­ های سنتی ویژه­ ای کاربرد داشته است که هم اثر پاک­کنندگی مناسبی داشته­اند و هم به علت نداشتن مواد شیمیایی خطرناک آسیبی به الیاف لباس، انسان و محیط زیست وارد نمی­کرده­ اند. همچنین، بسیاری از گیاهان دارای خواص آنتی­ بیوتیک، ضد ویروس، ضدعفونی­ کننده و ضد قارچ هستند که از میان آن­ها می­توان به برگ بو، ترنج، کافور، هل، بابونه، اسطوخدوس، لیمو ترش و… اشاره کرد. قبل از توليد انبوه انواع صابون­ های شیمیایی در سطح گسترده نیز، صابون­ هاي مايع از ساپونین (یک گلایکوزید گیاهی است که وقتی با آب به هم زده می­شود، کف می­کند)، فوم­ ها و مواد كف­ زاي موجود در ريشه گياهاني مانند عاسول صابوني، بندق و درخت يوكا درست مي­شدند.

در آخر اشاره به این نکته لازم است که استفاده­ ی بی‌رویه از مواد شوینده و پاک‌کننده اگر چه در ظاهر به حفظ سلامت و پاکیزگی کمک می­کند، ولی اگر کمی عمیق‌تر نگاه کنیم خواهیم دید که پساب‌های حاصل از این مواد در چرخه‌های کوتاه یا بلند مجددا وارد سیستم زندگی ما شده و می­تواند خطرات بسیار جدی­ ای به همراه داشته باشد.

نانو چیست؟

آشنایی با فناوری نانو

 

احتمالا تا به امروز نام نانو یا فناوری نانو را شنیده ­اید و همچنین با برخی از کاربردهای آن در صنایع مختلف آشنا شده ­اید. پس حتما این سوالات برای شما هم پیش آمده است که نانو چیست؟ در چه حوزه­ ای کاربرد دارد؟ آیا در زندگی روزمره نیز کاربرد دارد یا فقط مخصوص ساخت تولیدات پیشرفته است؟ در این مطلب می­خواهیم شما را با این فناوری آشنا کنیم.

برای آشنایی با نانو لازم است ابتدا به ساختار مواد اشاره کوتاهی شود، همانطور که می­دانید همه­ ی مواد از ذرات بسیار ریزی به نام مولکول ساخته شده ­اند و مولکول­ها نیز خود از ذراتی به نام اتم تشکیل می­شوند. بنابر آرایش و کنار هم قرار گرفتن اتم­ها، مولکول­ها به دو دسته­ ی بلور(با آرایش اتمی منظم) و آمورف(با آرایش اتمی نامنظم) تقسیم می­شوند. اندازه مولکول­ها متغیر است ولی به طور میانگین اندازه ­ی ریزترین اجزای سازنده مواد می­تواند در بازه ­ی میکرومتر باشد. نانو به ذراتی گفته می­شود که معمولا اندازه­ای بین یک تا صد نانومتر دارد، یعنی چیزی به مراتب کوچک­تر از اتم!

تا به امروز تعریف ­های مختلفی از علم نانو (nanoscience) ارائه شده است. یکی از بهترین تعریف­ های علم نانو که به صورت بسیار مختصر شما را با جهان نانو آشنا می­کند این است که علم نانو به مطالعه پدیده ­ها و دستکاری مواد در مقیاس­ه ایی در ابعاد اتمی، مولکولی و ماکرو مولکولی می­پردازد که منجر به تغییر شدید در خواص آن­ها می­شود.

ذرات نانو می­توانند مانند مولکول­ ها به دو گروه کریستال و آمورف تقسیم شوند و ویژگی ­های خاص خود را دارند. دو تا از مهم­ترین ویژگی­ های نانو که باعث کارایی بی­نظیر آن شده است، یکی اندازه ­ی آن است که حتی از ذرات نور نیز کوچکتر است و دیگری سطح موثر بالای آن­.

نانوتکنولوژي يک رشته جديد نيست، بلکه رويکردي جديد در تمام رشته ­ها است. براي نانوتکنولوژي کاربردهاي متفاوتی در حوزه­ هاي مختلف از جمله غذا، دارو، تشخيص پزشکي، بيوتکنولوژي تا الکترونيک،کامپيوتر، ارتباطات، حمل­ و ­نقل، انرژي، محيط زيست، مواد، هوافضا و امنيت ملي برشمرده ­اند.کاربردهاي وسيع اين عرصه به همراه پيامدهاي اجتماعي، سياسي و حقوقي آن، اين فناوري را به­ عنوان يک زمينه­ی فرارشته ­اي و فرابخش مطرح نموده است.                                به طور کلی می­توان گفت فناوری نانو سه نقش اساسی ایفا می­کند که عبارتند از:

  1. طراحی مهندسی ساختارها در سطح اتم،
  2. ترکیب این ساختارها و تبدیل آنها به مواد جدید با خصوصیات ویژه،
  3. ترکیب اینگونه مواد و تبدیل آنها به ابزارهای سودمند.

 

 

حال به بررسی چند نمونه­ از کاربردهای نانو در زندگی روزمره می­پردازیم.

  • نانو و غذایی که می­خوریم

نگه‌داری، بسته‌بندی و جلوگیری از فساد و تخریب مواد غذایی در مقابل انواع باکتری‌ها و قارچ‌ها و محافظت از آن‌ها در برابر نور و رطوبت از جمله معضلات اصلی و همیشگی مواد غذایی بوده که موجب خسارت فراوان در این زمینه شده است. امروزه ظروفی که با استفاده از فناوری نانو ساخته می‌شوند، خواص ضدمیکروبی بالایی در مقابل انواع باکتری‌ها و قارچ‌ها دارند. این خواص به دلیل حضور نانوذرات آنتی‌باکتریال در مواد تشکیل دهنده‌ی ظروف می‌باشد.

  • نانو و لباسی که می­پوشیم

پارچه‌های ضدلک، ضدآب، ضدچروک، ضدحریق و… همه‌ی این‌ رویاها با فناوری نانو محقق شده است. این پارچه‌ها که با تقلید از طبیعت (برگ لوتوس، پوست حشرات و بال حشرات) بافته می‌شود، در روی سطح خود ناهمواری‌های بسیار کوچکی در مقیاس نانو دارد که مانع از چسبیدن گرد و غبار و دیگر آلاینده‌ها به روی پارچه می‌شوند.

  • نانو و خودرویی که سوار می­شویم

از جمله راهکارهای موثر کاهش مصرف سوخت اتومبیل، کاهش وزن بدنه خودرو و تجهیزات آن است و این امر امکان­پذیر نیست مگر با استفاده از نانوکامپوزیت­ ها در ساخت آن­ها. نانوکامپوزیت­ ها نسبت به سایر مواد وزنی کمتر و استحکامی بیشتر دارند.

همچنین در شیشه­ ها و آینه ­های اتومبیل می­توان از فناوری خودتمیزشونده­ (آبگریز) نانو استفاده کرد که در هنگام بارش برف و باران اجازه نمی­دهد آثار آلودگی بر شیشه­ ها بماند و دید راننده را دچار مشکل کند.

ساخت لاستیک­ هایی حاوی نانوذرات­ کربنی که موجب افزایش طول عمر و مقاومت لاستیک در مقابل سایش خواهد بود نیز از دیگر کاربردهای فناوری نانو می­باشد.

 

مواردی که بیان شد تنها چند مثال محدود از هزاران کاربرد نانو در زندگی روزمره است و با گذشت زمان روز به روز این موارد بیشتر نیز می­شوند. این فناوری آنقدر گسترده و پیچیده است که اشراف کامل به آن نیازمند مطالعه ­ی تخصصی و انجام آزمایشات بسیار است. امیدواریم با این نوشته ­ی کوتاه توانسته باشیم شما را با این فناوری حیرت­ انگیز آشنا کرده باشیم.